Bouw update #20

Bouw Bastei bereikt hoogste punt

Weet u nog dat we de vorige keer schreven dat de archeologen weer onderzoek gingen doen op de locatie van het toekomstige entreegebouw? De verwachting was dat er niets bijzonders gevonden zou worden… Maar dat viel mee, of tegen, het is maar hoe je het bekijkt. We wachten nog op de rapportage van het Bureau Archeologie, maar het lijkt er op dat er opnieuw belangwekkende muurresten gevonden zijn, uit verschillende fases van de Nijmeegse geschiedenis.

Ondertussen vordert de bouw gestaag. De vloer van het entreegebouw is voorbereid en wordt momenteel gestort. Er zijn zes boomstammen geplaatst die als pilaren het dak mede gaan dragen. Net als in het hoofdgebouw zijn dit stammen van Douglassparren, die door Staatsbosbeheer uit eigen bos geleverd zijn. Inmiddels is ook de fundering van de voorgevel van het entreegebouw gelegd.

Toen we het Pannenbier aan het plannen waren, zijn we iets te optimistisch geweest. Op 21 januari was het hoogste punt van het hoofdgebouw namelijk nog niet bereikt. Evengoed kijken we op een geslaagd evenement terug, dus noem het dan maar een hoogtepunt in plaats van een hoogste punt. Inmiddels wordt wel de hoogste vloer van het gebouw gerealiseerd: die van de horecaverdieping. De liftschacht wordt nu ook naar boven toe doorgetrokken.

Een museum kan niet alleen uit tentoonstellingsruimten bestaan. Er moet ook achter de schermen gewerkt kunnen worden. Onze kantoorruimten krijgen inmiddels al vorm: aan de achterkant zijn al de gevels en venstergaten aangebracht die uitkijken op de Lange Baan en het Valkhof.

Tot vreugde van velen en tot verdriet van een enkeling gaat binnenkort ook de voorgevel van de Stratemakerstoren gesloopt worden. Deze rondlopende grijze muur is eind jaren tachtig geplaatst, kort na de herontdekking van de Stratemakerstoren, om het historische muurwerk van de bastei tegen weersinvloeden te beschermen. Voor dat doel voldeed de muur goed. Hij had helaas weinig historisch. Van buiten zou een toevallige passant nooit hebben vermoed dat er een 16e-eeuws verdedigingswerk achter lag. De nieuwe gevel zal van baksteen zijn, in een formaat en kleur die veel beter passen bij ons monument.

Eén vraag wordt ons steeds opnieuw gesteld. Een vraag die we met het nodige voorbehoud moeten beantwoorden: wanneer is het nieuwe gebouw nu eindelijk klaar? We begrijpen het ongeduld, dat overvalt ons zelf ook wel eens. De bouw heeft tenslotte aanzienlijke vertraging opgelopen doordat er onverwacht veel archeologie gevonden is. Maar zeg zou zelf, massieve Romeinse muren en een complete 14e-eeuwse stookplaats zijn toch enorme aanwinsten voor De Bastei? Het laatste nieuws is trouwens dat de aannemer verwacht het pand rond de bouwvak op te kunnen leveren. Dan moet de boel nog worden ingericht en zou De Bastei in de herfst kunnen openen. Het is natuurlijk afwachten of dat gehaald wordt, maar we blijven u op de hoogte houden.

Bouw update #19

Het wachten is op de trap

20161117_140011De bouw van De Bastei gaat gestaag door. Op 12 november hebben de Vrienden van De Bastei al poolshoogte kunnen nemen, met architect Marc van Roosmalen als even enthousiaste als deskundige rondleider.

De vloeren van de kelder, de begane grond en de eerste verdieping zijn gelegd. Daarboven komt een betonnen vloer, die deels boven op het historische muurwerk van de bastei komt te rusten. Tijdens de Vriendendag kreeg architect Marc een ietwat bezorgde vraag hierover: is een bijna 500 jaar oude muur daar wel sterk genoeg voor? Het antwoord was ja: de dikte van de muur, het bouwmateriaal en de vorm maken de muur zelfs sterker dan nodig. Bovendien komt de vloer deels ook op de liftschacht te rusten.

Die betonnen vloer kan de aannemer pas storten als de trap die langs de oude muur naar boven leidt, geplaatst is. Deze trap wordt op maat gemaakt en hopelijk zeer binnenkort geleverd. De voorbereidingen voor het beton storten zijn al klaar. En zodra de vloer er ligt, kan de liftschacht verder omhoog worden gebouwd.

Deze week (week 47) staat het aandraaien van de groutankers op het programma. Dat zijn de grondankers die de nieuwe CSM-wand fixeren die achter het entreegebouw aangelegd is. Pas dan kunnen de archeologen op die plek aan het werk. Ze gaan vier weken lang de grond in. Er worden geen spectaculaire vondsten meer verwacht, maar je weet maar nooit…

In de muur die langs de zijkant van de Veerpoorttrappen loopt, zijn sleuven uitgehakt die vanaf het Valkhof te zien zijn. Daar zal te zijner tijd het dak van het entreegebouw aan verankerd worden. Eigenlijk zijn de bouwers nu hetzelfde aan het doen wat al honderden jaren gebeurt: voortbouwen op muren uit eerdere tijden, en die muren opnemen in nieuwe constructies, die een heel andere functie hebben dan waar de oude muren voor gebouwd waren.

Bouw update #18

Grote vorderingen bij bouw Bastei!

vloer-1e-en-2e-verdiep-in-wordingIn de vorige nieuwsbrief vertelden we dat de keldervloer van De Bastei al gelegd was en de palen die de volgende vloeren dragen geplaatst waren. Nadat een week of vier geleden de bouwvak is afgelopen, is er weer voortvarend voortgewerkt.

De vloer van de begane grond is inmiddels gelegd. Deze is van hout en krijgt nog een toplaag. Ook de vloer van de eerste verdieping wordt al gelegd. De vloerbalken worden deels gedragen door de oude muren van de Stratemakerstoren.

De tweede verdieping krijgt geen houten, maar een betonnen vloer. Die komt voor een deel op de bovenkant van het muurwerk van de Stratemakerstoren te liggen. Blijkbaar hebben de bouwmeesters van een kleine 500 jaar geleden zo’n goed werk geleverd, dat we er met moderne technieken en materialen letterlijk op kunnen voortbouwen.

Zodra deze vloer voldoende is uitgehard, wordt hij gevlinderd. Een speciale machine wordt over de vloer bewogen om de structuur compacter te maken. Hoe ze de vloer dan verder afwerken – polijsten, impregneren, voorzien van een houten toplaag – weten wij nog niet, maar we vragen het na en melden het in de volgende nieuwsbrief.

vloer-1e-verdiep-van-onderen-gezienVerder wordt er aan de liftschacht gebouwd. Dat is ook een constructief element, waar de vloeren deels op rusten. Aan de kant van de Lange Baan komen betonnen zuilen die niet alleen mede de vloeren dragen, maar ook de ramen die aan die zijde komen gaan omlijsten.

Zoals eerder al is gemeld, krijgt het entreegebouw dat aan de Valkhofzijde verrijst naar achteren toe een paar meters meer dan oorspronkelijk in de tekeningen stond. Dit is om het verlies aan vierkante meters tentoonstellingsvloer goed te maken, dat te danken is aan de vele bijzondere archeologische vondsten die in het gebouw een plaats krijgen. Eerst moet er nog een gedeelte grondkerende muur worden bijgeplaatst. Als die er niet komt, kan de Valkhofheuvel instabiel worden en gaan verzakken… en op die manier willen we liever niet het landelijke nieuws halen. Zodra deze CSM-wand het toelaat, gaan begin november de archeologen weer op onderzoek. Ze zeggen dat er op die plek niet veel bijzonders te verwachten is, maar dat hebben we eerder gehoord!

Bouw update #17

Keldervloer van De Bastei gereed

De keldervloer is gestortDe werkzaamheden bij De Bastei liggen wegens de bouwvakvakantie een paar weken stil. In week 35 gaat de aannemer verder, met zo’n 40 man.

Voor de bouwvak is de betonnen keldervloer al gelegd en zijn de houten pijlers geplaatst waaraan de overige vloeren gemonteerd worden. De vloer van de begane grond wordt eerst afgestempeld, wat betekent dat er tijdelijke ondersteuning wordt geplaatst. De zogeheten stempels die de boel op zijn plaats houden, worden verwijderd zodra de vloer klaar is. De vloeren worden van hout en krijgen daardoor een warme, natuurlijke aanblik.

Ondertussen staan de ontwikkelingen niet stil. Productiebedrijf Phanta Basta! maakt in opdracht van de Efteling een film, waarvoor ze bijzondere locaties zochten. Via onze vrienden van de Valkhofvereniging kwamen ze bij ons terecht. En zo kon het gebeuren dat het dinsdag 23 en woensdag 24 augustus even heel druk was bij de Sint Nicolaaskapel en in en om de Stratemakerstoren. Met acteurs, grimeurs, regisseurs, camera- en geluidsmensen was het even Hollywood aan de Waal. De film wordt te zijner tijd in de Efteling vertoond, en ons is toegezegd dat we een kopie voor eigen gebruik krijgen. We wachten nog op de eerste filmstills en hopelijk kunnen we die in een volgende nieuwsbrief plaatsen.

Eftelinghaters hoeven zich trouwens geen zorgen te maken. De Bastei wordt beslist geen pretpark. Ons centrum voor natuur en cultuurhistorie wordt een heus museum, een Wereld vol Wonderen die niet over sprookjes verhaalt, maar over de echte leefomgeving en geschiedenis, de stad , de rivier en de natuur.

Bouw update #16

Douglassparren voor de Bastei

Foto: Mark van DiepenNa het archeologische onderzoek waar we in een vorige bericht over schreven, is de aannemer weer flink aan het werk gegaan om het nieuwe museumpand van De Bastei te bouwen. Het gaat snel nu en het proces verloopt redelijk volgens planning.

Deze week zijn de houten palen geplaatst die de vloeren van nieuwe tentoonstellingsruimtes gaan dragen. De palen zijn geleverd door Staatsbosbeheer – een van de partners in De Bastei – en zijn afkomstig van Nederlandse Douglassparren.  De Douglasspar is oorspronkelijk afkomstig uit Noord-Amerika en werd geïntroduceerd voor de houtproductie. Volgens de website http://www.soortenbank.nl is de boom inmiddels in Nederland ingeburgerd. De balken die de vloeren gaan dragen zijn van gelamineerd hout dat uit Duitsland geïmporteerd is.

Foto: Mark van DiepenWie nu een kijkje gaat nemen vanaf de Valkhofheuvel of de Veerpoorttrappen, ziet misschien nog de metalen paalvoeten zitten. Die zullen niet lang in beeld blijven, want binnenkort wordt het beton voor de onderste vloer gestort. Boven op dat beton komt later een fraaie houten vloer. Op de vloer worden de contouren van de 13e-eeuwse  Werner van Hezetoren, de voorganger van de Bastei De Stratemakerstoren, zichtbaar gemaakt met de oorspronkelijke baksteen.

Inmiddels is ook de fundering gelegd voor het wegdek van de Lange Baan, het weggetje aan de achterkant van de Stratemakerstoren dat uiteindelijk tussen het entreegebouw en de historische bastei komt te liggen. Dit wegdek is tegelijk ook het dak van het gedeelte waar onlangs een massieve muur uit de Romeinse tijd is teruggevonden.

Foto: Mark van DiepenHet entreegebouw van De Bastei wordt wat groter dan aanvankelijk in het ontwerp was aangegeven. Dat is omdat de onverwachte archeologische ontdekkingen vloeroppervlak van de tentoonstellingsruimtes wegnemen. Om dit te compenseren zijn de bouwtekeningen aangepast en is het bestemmingsplan gewijzigd, zodat het entreegebouw een paar meter verder naar achteren zal doorlopen. Eerst moet er in dat gedeelte nog archeologisch onderzoek gedaan worden. Daar wordt in september mee begonnen. Wat dat onderzoek gaat opleveren, is niet bekend. ‘Nieuwe’ archeologische bijzonderheden zullen misschien een fraaie aanvulling geven op wat er al gevonden is, maar kunnen ook verdere vertraging van de bouw met zich meebrengen…

Tijdens de Vierdaagseweek ligt het bouwproces een weekje stil. Daarna wordt er twee weken verder gewerkt, tot aan de bouwvak, die drie weken duurt. In week 35 gaan de bouwers dan weer goed uitgerust aan de slag.

Foto’s: Mark van Diepen & Gerard Brugman

Bouw update #15

Opnieuw archeologische vondst bij De Bastei

De muur uit de Romeinse tijd en sporen van 2000 jaar geschiedenis (foto: Gemeente Nijmegen)Bij de opgraving onder aan de Valkhofheuvel is een tweede muur uit de Romeinse tijd blootgelegd. De archeologen van de gemeente Nijmegen zijn binnen de ‘Lange Baan’ gestuit op een massieve fundering. Mogelijk is dit een onderdeel van een haven of gebouw aan een haven uit de Romeinse tijd.

De muur is over een lengte van ongeveer 25 meter aangetroffen, op een plek waar al eerder diverse bouwsporen uit verschillende eeuwen zijn aangetroffen. Het gaat om een massieve fundering van circa 1 tot 1,5 meter breed, die bestaat uit fragmenten natuursteen, zogenoemde Grauwacke, en grote blokken bekapte tufsteen van elk 900 kilo zwaar. Beide steensoorten komen uit groeves in de Duitse Eifel. Op grond van de samenstelling van de muur en de relatie met de andere bouwsporen wordt deze fundering in de tweede eeuw gedateerd. Het is niet duidelijk waartoe deze muur heeft behoord. Vanwege de ligging nabij de Waaloever kan aan een havenwerk worden gedacht.

Stookplaats
De muur uit de Romeinse tijd en sporen van 2000 jaar geschiedenis (foto: Gemeente Nijmegen)De muur is vermoedelijk in de vierde eeuw al gedeeltelijk afgebroken. Met de bouw van de 13e-eeuwse stadsmuur en een 14e-eeuws huis is deze verder afgebroken. Voor de bouw van de 16e-eeuwse Stratenmakerstoren is een deel van de oude Romeinse fundering weer hergebruikt. De muur werd zichtbaar nadat een eerder gevonden 14e-eeuwse bakstenen vloer met stookplaats in een ‘blokberging’ werd geborgen, om later tentoongesteld te worden. De nieuw aangetroffen muur ligt ten noorden van een eerder gevonden tufstenen muur uit de Romeinse tijd.

2000 jaar
In het najaar van 2015 zijn de archeologen van de gemeente Nijmegen gestart met de opgraving op deze bijzondere plek, onder aan de Valkhofheuvel in het centrum van de stad. Dit is een rijksmonument met boven op de heuvel restanten uit de middeleeuwen, zoals de Sint Nicolaaskapel en de Barbarossaruïne. Vlakbij zijn ook Romeinse overblijfselen gevonden, onder andere van de Nijmeegse godenpijler. Reden voor de opgraving is de bouw op deze plek van De Bastei, het nieuwe centrum voor natuur en cultuurhistorie. De opgraving vindt plaats tussen de Waalkade en de Valkhofheuvel, achter het oude museum De Stratemakerstoren. De archeologen hebben de afgelopen maanden belangrijke sporen van ruim 2000 jaar Nijmeegs verleden aangetroffen. Deze vondsten onderschrijven dat Nijmegen de oudste stad van Nederland is. De nieuw gevonden muur valt binnen het archeologisch rijksmonument Het Valkhof. De muur kan worden behouden en is te zien in een toekomstige presentatieruimte binnen De Bastei.

Klik op de foto’s voor groter formaat

Bouw update #14

Inpassing archeologische vondsten goedgekeurd

De Nijmeegse gemeenteraad heeft de inpassing van archeologische vondsten in het bouwplan van De Bastei goedgekeurd.Tijdens de Politieke Avond van 16 maart heeft de Nijmeegse gemeenteraad gestemd over het raadsvoorstel De Bastei. Met 28 voor- en 8 tegenstemmen is het raadvoorstel voor inpassing van de archeologische vondsten in het bouwplan van De Bastei goedgekeurd.

Van De Bastei wordt nog wel een geactualiseerde exploitatieopzet gevraagd, maar daar was geen motie aan gekoppeld, zodat de besluitvorming direct al kon worden afgerond. Daarmee is weer een flinke stap gezet op weg naar de opening van De Bastei!

Bijna alle partijen gaan akkoord met de extra besteding van 2,6 miljoen euro die de inpassing gaat kosten. Er wordt wel naar de provincie Gelderland gekeken: die zou 1 miljoen moeten bijpassen, maar heeft nog niets toegezegd.

De meeste woordvoerders zeggen veel over te hebben om de tastbare herinneringen aan het verleden van Nederlands oudste stad zichtbaar te maken. De Gelderlander citeert Rosalie Thomassen van Stadspartij De Nijmeegse Fractie, die Domunder in Utrecht als voorbeeld noemt. Zo sexy moet het ook in Nijmegen worden. Wethouder Bert Velthuis erkent dat hier nog wel een uitdaging ligt.

Klik op de foto’s voor groter formaat

Bouw update #13

Bouwplan De Bastei is vernieuwd!

De nieuwe plattegrond van de kelder en het entreegebouw van de BasteiDinsdag 1 maart presenteerde de gemeente Nijmegen het nieuwe bouwplan voor De Bastei. Het bestaande bouwplan moest worden aangepast om de bijzondere archeologische vondsten die gedaan zijn tot hun recht te laten komen.

Het is relatief rustig op de bouwlocatie van De Bastei. Maar achter de schermen wordt hard gewerkt aan aanpassing van de plannen met als doel de nieuwe archeologische vondsten op een mooie, aansprekende  manier in te passen. En niet zonder resultaat, want na verschillende besprekingen ligt er nu een concept waar zowel architecten en bouwteam als ook de toekomstige gebruikers en onze vormgevers enthousiast over zijn.

Het entreegebouw is nu geprojecteerd op de hele kavel na3d impressie entreegebouw en  onderste verdieping basteiast de Veerpoorttrappen; zo is er voldoende ruimte om de bezoekerscentrumfunctie van Staatsbosbeheer in dit deel van De Bastei te integreren.

Met deze nieuwe plannen als uitgangspunt is een concept-raadsvoorstel gemaakt. Daarin wordt de gemeenteraad gevraagd om goedkeuring te geven aan de aangepaste plannen en aan het financieringsplan voor de meerkosten (± 2,6 miljoen euro).  Het raadsvoorstel wordt op z’n vroegst in april aan de raad voorgelegd. Het duurt dus nog even voor de bouwwerkzaamheden weer volledig opgepakt kunnen worden.

Klik op de foto’s voor groter formaat

Bouw update #12

Interview over vondsten bouw

Programmamaker Jan Leisink, tevens vrijwilliger bij De Bastei, sprak met Femke de Roode. Zij is stadsarcheoloog van de gemeente Nijmegen. Het interview vond plaats aan de voet van de Valkhofheuvel, de historisch waardevolle plek waar straks De Bastei zal verrijzen. Femke laat ons zien wat er allemaal ontdekt is tijdens de opgravingen die daar plaatsvinden. Aangezien één uitzending te kort is, komt er dit voorjaar nog een vervolg.

Dit interview is eerder uitgezonden bij de lokale omroep N1.

Dit interview is eerder uitgezonden bij de lokale omroep N1.

Bouw update #11

Vondsten aan de voet van de Valkhofheuvel

Overzicht van de opgraving vanaf de Valkhofheuvel. Links is het 14e-eeuwse straatje te zien.Bij het archeologische onderzoek op locatie van De Bastei is veel bijzonders gevonden. Zo veel dat de opgraving is stilgelegd om het museumgebouw aan te passen, zodat de vondsten zichtbaar blijven.

Op het terrein van het entreegebouw (onderaan de Valkhofheuvel) en op de binnenplaats van de Stratemakerstoren is al gegraven. Op beide plekken is als het ware een opeenstapeling van de geschiedenis aangetroffen: muren, bouwsporen en andere resten van de Romeinse tijd tot en met het midden van de vorige eeuw. Vondsten die ons meer vertellen over de oorsprong en de ontwikkeling van Nijmegen.

Voordat de opgraving begon, werd een damwand geplaatst om verzakking van de Valkhofheuvel te voorkomen. Archeologen komen bij het afpellen van de bodem altijd het eerst de meest recente sporen tegen en raken dan bij het verdiepen steeds verder in de geschiedenis terug. Zo zijn bij het proefonderzoek de jongste vondsten onderzocht: een kolenkeldertje en de bestrating van de achterplaatsjes van de huizen die hier rond 1950 zijn gesloopt. Het proefonderzoek moest aantonen of er nog restanten uit het verleden in de bodem zaten. Nadat dat was vastgesteld, werd de opgraving gestart.

RekenpenningBij het verder afgraven van de bodem kwamen huizen tevoorschijn uit de 14e eeuw, die in de 16e eeuw zijn verbouwd. De muren tegen de Valkhofheuvel aan bleven daarbij staan, omdat ze nog stevig genoeg waren als bescherming tegen het verzakken van de heuvel. Dit soort hergebruik is op verschillende plekken te zien. Zeer fraai is een haardplaats, gemaakt van leisteen dat in een patroon is neergelegd. Het straatje dat in deze tijd voor de huizen liep, is ook teruggevonden.

Nog verder naar beneden werd een muur van tufsteen gevonden met een hoek erin. Eerst werd gedacht aan een muur van de 13e-eeuwse Veerpoort, die hier in de buurt heeft gelegen. Maar hij blijkt uit de Romeinse tijd te dateren en is daarmee 9 eeuwen ouder.

Bijna 30 jaar geleden werd een grote muur ontdekt uit de Romeinse tijd, die nog tot een paar meter hoog bewaard was gebleven. Deze muur had een handelsnederzetting aan de oever van de Waal beschermd tegen verzakkingen van de heuvel ten zuiden ervan. Hij lag op de plek van het casino en moest worden afgebroken. Nu is er nog een klein stukje van te zien in een vitrine aan de achterkant van het casino. De nederzetting lag daar al in de 1e eeuw.

Muur van mergelsteen, 16e eeuw aan de achterzijde van de bastei.Nu is de voortzetting van deze muur tevoorschijn gekomen, onderaan de Valkhofheuvel. Een deel van de Romeinse muur is bij de bouw van een huis in de 14e eeuw blijven staan en in de keldermuur opgenomen. Althans, dat denken de archeologen nu. Maar er moet nog verder onderzoek worden gedaan om te kijken wat deze Romeinse muur en ook de andere resten precies voorstellen. De oudste resten zijn afvalkuilen en andere sporen van de handelsnederzetting aan de oever van de Waal, die daar al in de 1e eeuw lag.

Een deel van een Romeinse muur, bestaande uit wigvormig gehouwen blokken tufsteen en Romeins beton, lijkt schuin door een 14e-eeuwse muur te lopen. Dit is mogelijk de voortzetting van de muur die onder het casino lag. Aan de andere kant is de muur weggebroken, omdat er een kelder moest komen. De trap naar de kelder ligt er ook nog. Hier moet nog dieper worden gegraven.

Tekst: Gemeente Nijmegen & Stichting De Bastei
Foto’s: Gemeente Nijmegen

Bouw update #10

Bouwplan De Bastei wordt aangepast

Archeologische vondsten onder de Lange Baan (foto: Wilma Manders)Zoals u misschien reeds uit de lokale media heeft vernomen, ligt de bouw van de Bastei momenteel stil. De reden hiervoor is dat de archeologische vondsten die zijn gedaan op het terrein van de Stratemakerstoren van grote cultuurhistorische waarde blijken te zijn.

Op het bouwterrein werden onder meer restanten van een Romeinse muur, een 14e eeuws huis en resten van de historische bastei aangetroffen. Om deze verrassende archeologische vondsten aan de voet van de Valkhofheuvel veilig te stellen voor de toekomst en zichtbaar te maken, heeft het stadsbestuur van Nijmegen besloten om het nieuwbouwplan voor de Bastei aan te passen. Een raadsbesluit over deze aanpassing wordt pas in februari 2016 verwacht. Als alles volgens plan verloopt volgt dan in maart 2016 een verdere uitwerking van de bouwplannen, zodat in mei 2016 daadwerkelijk gestart kan worden met de uitvoering van de bouwwerkzaamheden van de Bastei. De oplevering van het gebouw staat nu gepland voor februari 2017, wat naar alle waarschijnlijkheid resulteert in een opening van de Bastei ergens medio 2017.

Archeologisch onderzoek op het bouwterrein van de Bastei (foto: Rik Jaspers)Ook de archeologische opgravingen gaan verder in 2016. De opgravingen lagen een tijd stil, omdat men bang was dat bij eventueel verder graven de Valkhofheuvel mogelijk naar beneden zou komen. Daarom wordt in januari 2016 een tijdelijke voorziening gerealiseerd, die het verschuiven van de heuvel moet tegengaan. In februari kan dan verder worden gegaan met het onderzoek en uitgraven van de bouwput.

Dit is de huidige stand van zaken. De hierboven weergegeven planning is onder voorbehoud. Zodra er meer nieuws is, zullen wij dit uiteraard melden via onze website en de sociale media.

Tekst: Robbert Voets
Foto’s: Wilma Manders & Rik Jaspers

Bouw update #9

Officiële start bouw De Bastei

Officiële start van de bouw van De Bastei (foto: Tessa Faye Buck)Op vrijdag 16 oktober werd op locatie van de Stratemakerstoren de aftrap gegeven voor de bouw van De Bastei. Na inleidende woorden van wethouder Harriët Tiemens, gedeputeerde Bea Schouten en directeur Gerard Mangnus werden de recente en opzienbarende opgravingen op de bouwplaats onthuld. Archeologen Kees Brok en Femke de Roode gaven hier tekst en uitleg bij.

Wethouder Tiemens merkte op dat er veel oud-wethouders aanwezig waren. Het is dan ook een langdurig traject geweest om zo ver te komen dat er nu gebouwd wordt aan een nieuw centrum voor natuur en cultuurhistorie. In tegenstelling tot wat elders gebeurt – bezuinigen op natuur en cultuurhistorie – wordt in Nijmegen juist geïnvesteerd. Het realiseren van De Bastei vindt plaats in een breder kader: de ontwikkeling van de oostelijke Waalkade, de bouw van de Donjon en de plannen voor een historische Lindenberghaven.

Gedeputeerde Bea Schouten, wethouder Harriët Tiemens en directeur Gerard Mangnus geven de aftrap voor de bouw van De Bastei (foto: Jacco Steendam)De rijke historie van Nijmegen, de ligging aan het water en de verbinding met de natuur waren in de ogen van gedeputeerde Bea Schouten kenmerkend voor Nijmegen. Natuur en cultuurhistorie ziet zij als belangrijke dragers van de omgeving, de lokale economie en het woonklimaat. Hierbij heeft De Bastei de potentie om een belangrijk scharnierpunt te zijn tussen de stad, de rivier en de Ooijpolder.

“It giet oan”, zei de van oorsprong Zeeuwse directeur Gerard Mangnus in voortreffelijk Fries. Hij memoreerde het lange traject van plannen maken. Naast betrokken partners als Staatsbosbeheer en het IVN is Nijmegen rijk aan kennis en enthousiasme over natuur en cultuur. Hij schetste een beeld van de nieuwe Bastei, met een entreegebouw, een groene loper buiten die naar de Ooypoort, de nieuwe wandelbrug tussen de oostelijke Waalkade en de Stadswaard, leidt en een rode loper naar Veerpoortrappen en lift. De Jan van Well geeft het estafettestokje voor het Green Capital-project door aan Gerard Mangnus (foto: Gerard Mangnus)historische bastei krijgt nieuwe verdiepingen met onder meer educatieve ruimtes en horeca met streekproducten – en een fantastisch uitzicht. Tot slot sprak hij zijn dank en bewondering uit voor alle betrokken partijen.

Vervolgens kwam Jan van Well aan het woord, in zijn eigen woorden een burger die zich inzet voor Nijmegen als green capital. Het estafettestokje voor dit traject gaf hij, in de vorm van een usb-stick, door aan Gerard Mangnus.

Het persbericht van de Gemeente Nijmegen over de archeologische opgravingen bij de Stratemakerstoren is hier te lezen.

Tekst: Rik Jaspers
Foto’s: Jacco Steendam, Tessa Buck, Wilma Manders

Bouw update #8

Bastei De Stratemakerstoren veel groter dan gedacht

Opgravingen bij de Stratemakerstoren voor de bouw van De Bastei (foto: Gemeente Nijmegen)Bij de archeologische opgraving bij de Valkhofheuvel blijkt de bastei De Statemakerstoren veel groter dan eerder gedacht. Aan de achterkant tot in de voet van de Valkhofheuvel zijn massieve muren aangetroffen, die horen bij een tot voor kort onbekende achterzijde van de 16e-eeuwse Stratemakerstoren. De Stratemakerstoren is gebouwd als een bastei, in hoefijzervorm, en is de enige in zijn soort in Nederland. De aangetroffen muren zijn gemetseld met zware mergelblokken en baksteen.

Behalve de muren van de Bastei is ook een oudere en brede met tufsteen en natuursteen gemetselde muur aangetroffen. De betekenis hiervan is nog onbekend, maar de muur loopt zuidwaarts door in de voet van de Valkhofheuvel en heeft mogelijk bovenaan op de heuvel aangesloten op de ronde 12e-eeuwse muurtoren met ringmuur.

Het archeologisch onderzoek vond plaats vanwege de bouw van De Bastei, het nieuwe centrum voor natuur en cultuurhistorie, dat het komende jaar gerealiseerd wordt in en achter de Stratemakerstoren. Wethouder Harriët Tiemens gaf hiervoor vandaag samen met gedeputeerde Bea Schouten en directeur Gerard Mangnus van De Bastei het startsein. In De Bastei bundelen Staatsbosbeheer, Museum De Stratemakerstoren, Natuurmuseum Nijmegen en IVN hun krachten. De recente vondst is aanleiding om te onderzoeken of het mogelijk is om het ontwerp van De Bastei zo aan te passen dat de fundamenten een plek kunnen krijgen in het nieuwe centrum.

Het Valkhof is een belangrijke historische plek met restanten uit de middeleeuwen, zoals de Sint Nicolaaskapel en de Barbarossaruïne. Vlakbij zijn ook Romeinse overblijfselen gevonden, onder andere van de Nijmeegse godenpijler. Nijmegen is de oudste stad van Nederland en grijpt de kans aan om meer te weten te komen over haar verleden. Eerder vonden archeologen bij de opgraving al vier 14e-eeuwse bakstenen huizen.

Onbekende kant Stratemakerstoren
Bij de archeologische opgraving in ‘De Lange Baan’ zijn massieve muren aangetroffen die horen bij een tot voor kort onbekende achterzijde van de 16e-eeuwse Stratemakerstoren. Het rijksmonument De Stratemakerstoren is een zogenoemde bastei, een hoefijzervormig torengebouw, dat zelfstandig moest kunnen functioneren, zelfs als de vijand al in de stad was. Het vuurgeschut bij een bastei diende zowel flankerend als gericht te zijn. Het flankerend vuur diende ter verdediging van de aangrenzende stadsmuren en het gericht vuur voor het bestrijken van de gracht, in dit geval de rivier de Waal. De buitengevel van het muurwerk is schuin afgewerkt, zodat inslaande kogels minder schade kunnen aanrichten. De aangetroffen muren in de Lange Baan zijn gemetseld met zware mergelblokken en baksteen. Ook is de voortzetting van het westelijk gangenstelsel aangetroffen. Deze westelijke gang is binnenin dichtgezet vanwege voortdurende overlast van het zand van de Valkhofheuvel. Een bastei werd niet veel gebouwd. In Nederland is De Stratemakerstoren het meest representatieve, en wellicht enige, voorbeeld van een bastei.

Archeologisch onderzoek op de bouwplaats van De Bastei (foto: Wilma Manders)Romeins of middeleeuws?
Behalve deze 16e-eeuwse muren is er ook een zware en brede met tufsteen en natuursteen gemetselde muur aangetroffen. Hoe oud deze muur is, Romeins of middeleeuws, wordt nog onderzocht. Ook is de functie van de muur niet duidelijk. De muur loopt zuidwaarts door in de voet van de Valkhofheuvel en heeft mogelijk bovenaan op de heuvel aangesloten op de in 1910 aangetroffen massieve steunbeer tegen de 12e-eeuwse ronde noordwestelijke muurtoren met ringmuur. De precieze datering en betekenis van deze muur is nog onbekend en zal de komende tijd worden onderzocht.

13e-eeuwse toren
Binnen in de Stratemakerstoren ligt de 13e-eeuwse stadstoren ‘Werner-Van Heze-toren’. Een deel van deze toren is in 1980 opgegraven, het andere deel ligt mogelijk nog onder de betonnen vloer van de Firma Alewijnse (1949). Deze 13e-eeuwse toren met stadsmuur sloot mogelijk aan op deze recent ontdekte tufstenen muur.

De komende weken zullen de archeologen binnen in de Stratemakerstoren graven om de verdere plattegrond te maken en de vele muurresten te kunnen documenteren. Bij het onderzoek is ook een bouwhistoricus betrokken.

Vanwege deze onverwachte en belangrijke vondst in het rijksmonument is de gemeente Nijmegen in gesprek met alle betrokkenen, zoals de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de bouwers en de architecten van De Bastei, om te onderzoeken of de bouwsporen kunnen worden behouden.

Tekst: Gemeente Nijmegen
Foto’s: Gemeente Nijmegen & Wilma Manders

Bouw update #7

Bijzondere vondsten bij archeologische opgraving

Archeologisch onderzoek bij De Bastei (foto: Gemeente Nijmegen)Bij de opgraving bij de Valkhofheuvel in Nijmegen, op de bouwplaats van De Bastei, zijn archeologen gestuit op resten van een groot stenen huis uit de vroeg 14e eeuw. Mogelijk zijn er ook resten gevonden van de 13e-eeuwse Veerpoort. Ook op de Valkhofheuvel zijn bijzondere vondsten gedaan: achter meerdere bakstenen muren zijn de resten aangetroffen van wat waarschijnlijk de oorspronkelijke onderdelen van de 12e-eeuwse Valkhofburcht zijn.

Op dinsdag 15 september zijn de archeologen van de gemeente Nijmegen gestart met de opgraving op een bijzondere plek: onder aan de Valkhofheuvel in het centrum van de stad. Dit is een rijksmonument en een belangrijke historische plek met restanten uit de middeleeuwen, zoals de Sint Nicolaaskapel en de Barbarossaruïne. Vlakbij zijn ook Romeinse overblijfselen gevonden, onder andere van de Nijmeegse godenpijler. Nijmegen is de oudste stad van Nederland.

Reden voor de opgraving is de bouw van De Bastei, het nieuwe centrum voor natuur en cultuurhistorie. De opgraving vindt plaats tussen de Waalkade en de Valkhofheuvel, achter het oude museum De Stratemakerstoren. De archeologen hebben na twee weken graven belangrijke sporen van het Nijmeegs verleden aangetroffen.

Archeologisch onderzoek bij De Bastei (foto: Rik Jaspers)Historisch puzzelstukje
De opgraving achter de Stratemakerstoren heeft al veel sporen opgeleverd. Nu liggen vloeren, haardschouwen en muren vrij van een stenen huis dat in de vroege 14e eeuw is gebouwd en in de 16e en 17e eeuw is verbouwd. De datering is onder andere gebaseerd op het metselverband en het formaat van de bakstenen. Het moet een groot huis met meerdere verdiepingen zijn geweest, dat waarschijnlijk in bezit was van de familie Van Heze, die hier aan de voet van de Valkhofheuvel percelen en een huis bezat. In 1433 schonk de eigenaar Adam van Heze het huis als woning aan de Begijnen.

Ook is er een fundering opgegraven van Romeins bouwmateriaal van tufsteen en Grauwacke. Het gaat niet om origineel Romeins metselwerk, maar om hergebruikt bouwmateriaal. Mogelijk gaat het hier om de fundering van een stenen huis óf de voorpoort van de 13e-eeuwse Veerpoort. Een soortgelijke ontdekking is in 1990 gedaan bij opgravingen aan de Hezelpoort, waar de oudste fase (circa 1230) van het stenen (natuursteen, tufsteen en baksteen) poortgebouw van de Hezelpoort met archeologisch onderzoek werd aangetoond.

De archeologische sporen liggen grotendeels in het rijksmonument en worden verder niet bedreigd door de nieuwbouw. Daarom is door de Rijksdienst van het Cultureel Erfgoed en de gemeente Nijmegen besloten de archeologische sporen te behouden en af te dekken met schoon zand. Dit gebeurt maandag al voor een deel.

De resterende weken zal er onderzoek uitgevoerd worden onder het 14e-eeuwse stenen huis. Ook zal er gestart worden met het onderzoek binnen de Stratemakerstoren. Met de bouw van De Bastei is afgelopen zomer gestart. De opening is gepland eind 2016.

Archeologisch onderzoek bij De Bastei (foto: Maarten van de Ven)Valkhofburcht
Ook op de Valkhofheuvel zijn bijzondere ontdekkingen gedaan. Tijdens onderhoudswerkzaamheden aan de bakstenen keermuren zijn delen van tufstenen muren aangetroffen. De muurdelen worden op dit moment bouwhistorisch onderzocht.

Hoogstwaarschijnlijk maken deze muren deel uit van de 12e-eeuwse Valkhofburcht. Keizer Frederik Barbarossa gaf in 1155 opdracht de burcht op het Valkhof te herstellen. De door Karel de Grote gebouwde burcht was toen in verwaarloosde toestand. In deze periode is de burcht tot stand gekomen, zoals we hem sindsdien van afbeeldingen kennen, met een versterkte ommuring en een reuzetoren. Door deze ontdekking blijken er nog meer restanten van de burcht aanwezig te zijn dan tot nu toe werd gedacht.

Het Valkhof is een rijksmonument voor wat betreft de archeologische ondergrond, het park en specifieke restanten van de voormalige burcht, zoals de Nicolaaskapel en Barbarossaruïne.

Tekst: Gemeente Nijmegen
Foto’s: Gemeente Nijmegen & De Bastei

Bouw update #6

Voordat de archeologen aan het werk konden gaan dienden er eerst voorbereidingen te worden getroffen en moest er beton worden gestort.

Bouw update #5

Start archeologische opgraving bij De Bastei

 

 BaOp dinsdag 15 september starten de archeologen van de gemeente Nijmegen een opgraving op een bijzondere plek: onder aan de Valkhofheuvel in het centrum van de stad. Het Valkhof is een belangrijke historische plek met restanten uit de middeleeuwen, zoals de Sint-Nicolaaskapel en de Barbarossaruïne. Vlakbij zijn ook Romeinse overblijfselen gevonden, onder andere van de Nijmeegse godenpijler.

Reden voor de opgraving is de bouw van De Bastei, het nieuwe centrum voor natuur en cultuurhistorie. De opgraving vindt plaats tussen de Waalkade en de Valkhofheuvel, achter het oude museum De Stratemakerstoren. Juist daar verwachten de archeologen belangrijke sporen van het Nijmeegs verleden.

Op deze plek kunnen resten tevoorschijn komen uit de Romeinse tijd tot en met het midden van de vorige eeuw. Ook in de Stratemakerstoren wordt een stuk vrij gelegd, waarin funderingen van stadsmuren en torens uit de 13e en 16e eeuw tevoorschijn kunnen komen. Dit is een van de plekken in Nijmegen waar een puzzelstukje van het lange verleden nog in de bodem ligt.Vanaf het uitzichtspunt bij de Sint-Nicolaaskapel op de Valkhof is de archeologische opgraving te volgen (foto: Stewie1980)

Tijdens de opgraving geven de archeologen op diverse manieren actuele informatie. Op het Valkhof bij de Sint Nicolaaskapel is een mooi uitkijkpunt van waaruit het terrein van de opgraving goed is te zien. In de kapel zijn posters en folders aanwezig met informatie. Ook op de trappen halverwege de helling is de opgraving goed zichtbaar.

Het Gilde Nijmegen bezoekt tijdens hun historische stadswandelingen de uitkijkpunten buiten de hekken van de opgraving en geeft uitleg over de historie van de plek en wat er op dat moment is te zien. Dat doet Museum Het Valkhof ook. Op momenten dat er iets bijzonders is gevonden, worden er rondleidingen georganiseerd op de opgraving als de omstandigheden het toelaten.

Bijzondere vondsten krijgen een plek in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis. Via de website van de gemeente wordt actuele informatie gegeven. Lees op de pagina Archeologie wat er bekend is door onderzoek in de omgeving en wat de archeologen verwachten te zullen vinden.

De opgravingen duren naar verwachting zes weken. Met de bouw van De Bastei is afgelopen zomer gestart. De opening is gepland in de zomer van 2016.

Tekst: Gemeente Nijmegen
Foto’s: Gemeente Nijmegen en Stewie1980
Video: Omroep Gelderland

Bouw update #4

Na het plaatsen van de CSM wand was het tijd om groutankers te plaatsen. Een groutanker is een verankeringselement, bestaande uit een staaf die aan het uiteinde over een lengte van 4 tot 6 meter in een cilinder van grout wordt ingebed. Deze dient voor het opnemen van trekspanningen die op de geplaatste CSM wand worden uitgeoefend.

Bouw update #3

De CSM wand is geplaatst. Hieronder zijn de foto’s van het frezen en de plaatsing van de palen. Nu de damwand geplaatst is kan binnenkort het archeologisch onderzoek op de bouwplaats beginnen. We zijn benieuwd! Over het verloop van dit onderzoek houden wij u natuurlijk via deze pagina op de hoogte.

Bouw update #2

Nadat de afgelopen weken al enkele voorbereidende werkzaamheden zijn uitgevoerd, gaat de bouw van De Bastei nu echt van start. Op maandag 6 juli startte de aannemer met het plaatsen van 58 cm dikke zogenaamde CSM-wanden. De CSM-frees is al op de bouwplaats gearriveerd.

Principe van een CSM-wand
Een cutter soil mix wand (CSM-wand) is een grondkerende wand, bestaande uit elkaar overlappende panelen. Deze panelen worden gevormd door de plaatselijke grond die de CSM-frees losmaakt te mengen met hydraulisch geïnjecteerd bindmiddel (‘cementgrout’). Voordat dit mengsel uithardt, wordt het verstevigd met profielen.

Noodzakelijke aanpassingen van het ontwerp van De Bastei
het principe van een CSM-wandTijdens de zoektocht naar een geschikte methode voor het aanbrengen van een grondkerende wand aan de voet van de Valkhofheuvel bleek de aanpassing van het ontwerp voor de toekomstige passage onder de Langebaan onvermijdelijk. De plaatsing van een vijftal extra dragende houten kolommen in de passage is noodzakelijk om ook zwaarder verkeer als bijvoorbeeld brandweerwagens op de Langebaan mogelijk te maken.

Ook de lift, die was voorzien om het niveauverschil tussen het entreegebouw naast de Veertpoorttrappen en de passage onder de Langebaan te overbruggen, bleek niet te voldoen. Het hoogteverschil dat moet worden overbrugd is 4,5 meter, zodat het plan voor een plateaulift (tot maximaal 3 meter) is vervangen door een ‘gekooide’ lift.

Planning oplevering pand en de officiële opening
De plaatsing van de 58 cm dikke CSM-wanden duurt 4 tot 6 weken. Tijdens de Vierdaagse en de bouwvakvakantie ligt het werk even stil. Zodra de wanden de Valkhofheuvel voldoende stevig op zijn plaats houden, kan eind augustus het archeologisch onderzoek starten. Het terrein naast de Veerpoorttrappen wordt dan tot een diepte van circa 6 meter afgegraven. Een spannende gebeurtenis, want het is niet uitgesloten dat de archeologen op bijzondere vondsten stuiten.

Mocht het hele bouwproces verder geen grote vertragingen meer kennen, dan levert de aannemer het pand op in mei 2016. Het team van De Bastei kan dan aan de slag met de inrichting van het fonkelnieuwe centrum voor natuur en cultuurhistorie. De officiële opening zal dan na de zomervakantie van 2016 plaats kunnen vinden.

Aankomst van de machine die de CSM wand gaat plaatsen

Voordat met de aanleg van de CSM wand kan worden begonnen dienen eerst de oude damwandpalen te worden verwijderd.

Voordat de machines aan het werk kunnen wordt er zand gestort en wordt de grond geëgaliseerd.

Bouw update #1

De stenen op de Lange Baan worden verwijderd om de bouwplaats gereed te maken.

De oude hekken van Museum de Stratemakerstoren worden verwijderd en een nieuw (tijdelijk) hekwerk wordt om het bouwterrein geplaatst.

Voordat men op het bouwterrein aan de slag kan dienen er metingen te worden verricht en dient het terrein te worden afgezet.

Alvorens de CSM wand geplaatst kon worden moest eerst ‘de keet’ weg worden gehaald. ‘De Keet’ werd door museum de Stratemakerstoren gebruikt als extra opslagruimte.