Na jarenlange voorbereidingen en hard werken is het dit jaar dan eindelijk zover: begin 2018 opent De Bastei, centrum voor natuur en cultuurhistorie, de deuren aan de Waalkade in Nijmegen. Bij de realisatie van De Bastei zijn zeer veel mensen betrokken. Personen die elk hun eigen expertise en vaardigheden inbrengen. Maak kennis met deze mensen én De Bastei in onze interviewserie ‘De Bastei in Beeld’. De primeur is voor Gerard Mangnus, directeur van De Bastei.

Directeur Gerard Mangnus op de bouwplaats
Foto: Rob Alving

Je hebt ervoor gekozen om in het museumdepot af te spreken. Waarom deze locatie?

“Ik ben geïnteresseerd in verhalen! Toen ik in de jaren zeventig biologie studeerde heb ik niet voor niets het vak Geschiedenis van de Biologie gevolgd. Een aantal hoogleraren vonden dat vak maar niks, want het betrof in hun ogen geen echte wetenschap, maar ik vond juist de verhalende kant van de studie interessant. Museumcollecties spelen ook een belangrijke rol in het vertellen van verhalen. Zo kennen de objecten in de museumcollectie elk een eigen verhaal.

Een groot deel van onze collectie komt van grotere onderwijsinstellingen, die in de vorige eeuw werden geleid door geestelijke ordes zoals de Jezuïeten of de Redemptoristen. Via missionarissen belandde allerlei exotische flora en fauna in hun collectie. Zo ook het Canisius College, waar pater Leijdekkers begin vorige eeuw een natuurhistorische en volkenkundige collectie bij elkaar bracht die internationaal bekend was. Op die manier is de cultuurhistorie sterk verbonden aan de natuurhistorische collectie.

Datzelfde geldt voor het verhaal van de familie Gervais en de opgezette tijger in ons museum. Deze tijger komt van Sumatra en was het huisdier van familie Gervais. Toen de tijger te groot en te gevaarlijk werd om als huisdier te houden, is de tijger afgeschoten. Een van de kinderen, Ernst Gervais, was blind en zat in Nederland op het blindeninstituut in Grave – het latere Henricusinstituut. Om die reden besloot de familie de huid van de tijger op te sturen naar het blindeninstituut. Daar is de tijger opgezet, zodat de blinden en slechtzienden ook konden ervaren hoe groot een tijger is, hoe zijn vacht voelt, zijn tanden, etcetera. Zo’n achtergrondverhaal maakt dat dit museumobject zowel een natuur- als cultuurhistorische waarde heeft. En er komen nog nieuwe verhalen bij: vorig jaar nog zijn we erop gewezen dat Jules de Corte, de bekende blinde zanger, ook op de schoolfoto met de tijger staat!

De verhalen gaan dus ook over de wijze waarop het object is verworven en zulke verhalen worden dikwijls met veel enthousiasme verteld door de mensen die de objecten afstaan. Anekdotes over vogels die tegen het raam gevlogen zijn, of gepakt door de kat. Je leert op die manier ook de omgeving kennen en de mensen die er wonen.

Kortom, de collectie is het hart van het museum!”

Directeur Gerard Mangnus in het depot van De Bastei
Foto: Rob Alving

 

Wist je al wat een bastei is, voordat je bij dit project betrokken raakte?

“Om eerlijk te zijn had ik er nog nooit van gehoord. De term kwam voor het eerst naar voren in het rapport van bouwhistoricus Hein Hundertmark. De architect opperde toen om dit als werktitel aan te houden. De naam is na verloop van tijd zo ingeburgerd dat we hem gehouden hebben.

Ik was weliswaar niet bekend met een bastei, maar vestingwerken zijn mij niet helemaal vreemd. Ik groeide op in Zeeuws-Vlaanderen, vlakbij de vestingstad Hulst, de stad die ook bekend is van de beroemde fabel ‘Van den vos Reynaerde’. In mijn middelbare schooltijd liepen we in de pauzes vaak over de stadswallen of struinden we rond in de ruïnes van de Keldermanspoort.”

Wat is je rol in de totstandkoming van De Bastei?

“De boel bij elkaar houden! Het is een complex project met veel partijen aan tafel die allemaal enthousiast zijn, maar soms ook verschillende belangen hebben. Het gaat tot nu toe vrij goed gelukkig. Mijn kracht is dat ik van alle markten thuis ben en de vaktaal van betrokken specialisten meestal wel kan volgen.”

Wat is de grootste uitdaging die je bij dit project bent tegengekomen? Hoe heb je dat aangepakt?

“Omgaan met onzekerheden. Je begint ergens aan, maar je weet nog niet precies waar je uitkomt. Dit betekent dat er steeds weer een evenwicht gevonden moet worden tussen wensen en ideale plannen en wat financieel haalbaar is. Je moet wel in de gaten blijven houden wat de grenzen van je mogelijkheden zijn.”

Is dit een project dat zich onderscheidt van andere projecten waarbij je betrokken bent (geweest)?

De verbouwing van het Natuurmuseum in 1988 is wel een beetje vergelijkbaar met dit project. Ik had daarbij te maken met hetzelfde spanningsveld tussen verwachtingen en beschikbare middelen. Verder is De Bastei als project in omvang natuurlijk wel groter dan eerdere projecten waarbij ik betrokken was.

Directeur Gerard Mangnus in het depot van De Bastei
Foto: Rob Alving

Waarom is De Bastei een aanwinst voor Nijmegen?

“Ten eerste is de locatie bijzonder. De Bastei ligt op een knooppunt waar de geschiedenis van stad en landschap elkaar ontmoeten. Op de bouwplaats zijn zowel geologische als archeologische ontdekkingen gedaan, van de afspoeling van de stuwwal tot aan de eerste Romeinse afvalputten. Er zijn sporen gevonden van de eerste menselijke bewoning tot aan het heden. Zo kun je bij De Bastei de stad Nijmegen letterlijk zien ontstaan.

En het verhaal is nog niet af. Het gebied in de omgeving van De Bastei blijft veranderen en zich ontwikkelen, denk aan de natuurontwikkeling in de Gelderse Poort en de herinrichting van de Waalkade. Op deze plek vind je de verbindingen tussen geschiedenis en het heden. Daarmee is De Bastei de meest bijzondere plek in Nijmegen!”

De Bastei is voor mij…Een soort happy end. Ik denk niet dat ik in mijn loopbaan nog een dergelijk project ga meemaken. De realisatie van De Bastei betekent meer figuurlijk ook het einde van een lang proces. Na 12 jaar brainstormen, vergaderen, pitchen, zwoegen en zweten is het dan eindelijk zover: De Bastei opent eind dit jaar de deuren en Nijmegen heeft er dan een prachtig centrum voor natuur en cultuurhistorie bij. Dit is een droom die werkelijkheid wordt, velen met mij hebben die droom werkelijkheid gemaakt en daar ben ik best trots op!”