Na jarenlange voorbereidingen en hard werken is het volgend jaar dan eindelijk zover: in april 2018 opent De Bastei, centrum voor natuur en cultuurhistorie, de deuren aan de Waalkade in Nijmegen. Bij de realisatie van De Bastei zijn zeer veel mensen betrokken. Personen die elk hun eigen expertise en vaardigheden inbrengen. Maak kennis met deze mensen én De Bastei in onze interviewserie 'De Bastei in Beeld'. Deze keer spraken we met Jessica van Peer en Matt van Santvoord, vormgevers bij ontwerpbureau 2D3D Design.

Jessica en Matt hebben het logo en de huisstijl van De Bastei ontworpen. Maar zoals de naam van hun ontwerpbureau, 2D3D Design, al aangeeft, richten zij zich niet alleen op grafisch ontwerpen, maar ook op het inrichten van tentoonstellingen en gebouwen, op ruimtelijk ontwerpen. Zij zijn tevens verantwoordelijk voor de inrichting van De Bastei.

Inspirerende plek

De plek waar De Bastei nu in aanbouw is, is voor hen uiterst inspirerend. Het gebouw wordt opgetrokken op grondlagen, waarin archeologische vondsten zijn gedaan, dus op cultuurhistorische resten. Tegelijk wordt de plek bepaald door de onmiddellijke nabijheid van de natuur, van de stuwwal en de rivier. Hierdoor worden natuur en cultuurhistorie op een vanzelfsprekende manier met elkaar verbonden. Een van de uitdagingen is dan ook om bij het ontwerp niet alleen rekening te houden met de ruimte binnen het gebouw, maar ook met een groot buitengebied, de Ooijpolder en de Gelderse Poort.

"We hebben dat bij de presentatie van ons concept tot uitdrukking gebracht door als gadget rode regenlaarsjes uit te reiken met het logo van De Bastei. De link met het buitengebied moet in het gebouw gelegd worden, ook in verbinding met het stadscentrum. De Bastei moet gaan functioneren als een centrum voor expedities vanuit de stad en in de entree van het gebouw moet de bezoeker de middelen vinden om eropuit te gaan. Daarbij speelt de winkel, beheerd door Staatbosbeheer, een belangrijke rol. Daar komt een wand met een grote landkaart en er is een app beschikbaar die je wegwijs kan maken in het gebied."

De Bastei in Beeld: Jessica van Peer & Matt van Santvoord (foto: Rob Alving)
Foto: Rob Alving

Eén geheel

"Er komen straks vier partijen in De Bastei samen, het Natuurmuseum Nijmegen, museum De Stratemakerstoren, Staatsbosbeheer en het IVN Rijk van Nijmegen. Dat biedt geweldige mogelijkheden, maar ze hebben ieder hun eigen geschiedenis en 'bedrijfscultuur'. Daar moet je je terdege van bewust zijn, want dat kan een valkuil zijn. We hebben geprobeerd een bijdrage te leveren aan het verenigen van die partijen, zodat er een echte eenheid ontstaat. We hebben er altijd voor gepleit dat iedereen steeds bij de vormgeving van het héle gebouw werd betrokken. Toen we in februari een presentatie hielden voor alle betrokkenen, merkten we dat het proces van samensmelten al goed gelukt was. Dat iedereen De Bastei als één geheel beschouwt, is al vanzelfsprekend geworden."

Voortdurend bijsturen

"In het begin hadden we alleen de tekeningen van de architect. Dan kun je je moeilijk voorstellen hoe de looproutes zullen worden, hoe je de bezoekers kunt leiden. Toen de vloer gestort was, begon het duidelijker te worden. Dan moet je het ontwerp weer bijsturen. Een van de eerste dingen die we gedaan hebben, is een maquette vervaardigen. Dat is echt nodig om je een beeld te vormen van wat je met de ruimte kunt doen.

Het bijzondere van het Bastei-project was dat het in de loop van de tijd steeds om aanpassingen vroeg. Van het begin af aan is er veel gebeurd dat het project een andere kant op stuurde, bijvoorbeeld doordat men op archeologische vondsten stuitte. Dan moet je dat meenemen in het ontwerp. Mooi was dat dit leidde tot een betere balans tussen natuur en cultuurhistorie.

Wij vinden dat flexibel moeten omgaan met de ontwikkelingen geen nadeel. Dat hoort altijd wel bij het ontwerpproces. Het bestaat voor 50% uit informatie verzamelen en voor 50% uit het verwerken daarvan in het ontwerp. Onderweg geldt heel vaak: kill your darlings. Meer dan enig ander project stelde De Bastei ons voor de opgave om werkenderwijs onze visie verder te ontwikkelen.

Dat betekent met allerlei mensen in gesprek blijven - de architect, de verschillende werkgroepen en betrokkenen. Je moet openstaan voor de suggesties en ideeën die daarbij op tafel komen. Je voedt elkaar. Door ideeën te visualiseren komen er reacties en dat leidt tot weer betere ideeën."

De Bastei in Beeld: Jessica van Peer & Matt van Santvoord (foto: Rob Alving)
Foto: Rob Alving

Overzicht

"Wij hebben daarbij wel het overzicht. Doordat we toch min of meer buitenstaanders zijn, hebben we wat meer afstand en kunnen we gemakkelijker focussen op het totaal. Om de 'schatkamer van de rivier' vorm te kunnen geven, zijn we bijvoorbeeld in het depot van het Natuurmuseum gaan kijken. Wat is er voorhanden? En hoe kun je daarmee een stap zetten naar de nieuwe situatie? Als de betrokkenen enthousiast zijn kun je het samen naar een hoger niveau tillen, maar soms moet je mensen uit hun comfortzone halen. Uiteindelijk moeten zij zich in De Bastei wel prettig voelen, want zij zijn degenen die moeten zorgen dat het verhaal overkomt. Dat lukt op dit moment heel goed.

Wij zijn geen eigenzinnige kunstenaars, die hun ideeën als kluizenaars op een zolderkamertje uitbroeden. Onze persoonlijke handtekening is minder belangrijk dan het resultaat, dat zoveel mogelijk aan ieders wensen moet voldoen. Ontwerpen is niet alleen ‘mooie dingen’  bedenken."

Beschikbare ruimte

"Het gebouw is niet heel erg ruim bemeten, dus het is zaak goed om te gaan met de beschikbare ruimte. Verder is het bijzondere van het gebouw dat er bijna geen daglicht binnentreedt. Dat is voor exposities wel prettig, want je kunt dan naar believen met het licht spelen, maar om je te oriënteren is het lastig. Op de tweede verdieping komt wel een glazen erker met uitzicht op de rivier. Dat gaan we uitbuiten door een app te maken waarmee je de vaarroutes op de rivier kunt volgen.

Tentoonstellingselementen komen los te staan van de wanden, want die horen bij de historie van het gebouw en leveren op zich al interessante informatie op. Als we al gebruik maken van de wanden, dan is het van de nieuwe. We hebben ervoor gekozen om wat we willen laten zien zoveel mogelijk te rangschikken op plateaus, een soort eilanden. Een voordeel is dat niet alles hoeft te worden weggestopt in vitrines."

Het voert te ver hier de hele inrichting van het gebouw de revue te laten passeren, maar uit het gesprek met Matt en Jessica is wel duidelijk geworden, dat de verhalen die De Bastei te vertellen heeft mede dankzij hen uitstekend tot hun recht zullen komen.

Tekst: Jos Schoots