Na jarenlange voorbereidingen en hard werken is het volgend jaar dan eindelijk zover: in april 2018 opent De Bastei, centrum voor natuur en cultuurhistorie, de deuren aan de Waalkade in Nijmegen. Bij de realisatie van De Bastei zijn zeer veel mensen betrokken. Personen die elk hun eigen expertise en vaardigheden inbrengen. Maak kennis met deze mensen én De Bastei in onze interviewserie 'De Bastei in Beeld'. Deze keer spraken we met Mark van Diepen, uitvoerder bij Mertens Bouwbedrijf.

Als ik arriveer bij De Bastei, valt het me op dat de bouw nu zo ver gevorderd is, dat het gebouw aan de buitenkant bijna helemaal dicht is. Door een behulpzame bouwvakker word ik in het gebouw naar de ruimte gebracht waar Mark van Diepen zijn werkplek heeft. Hij is hier de uitvoerder van Mertens Bouwbedrijf uit Weert en verantwoordelijk voor de coördinatie van de bouwactiviteiten. In bouwvergaderingen worden de wensen van de opdrachtgever vertaald in concrete werkzaamheden en in werkbesprekingen zorgt hij ervoor dat het personeel steeds voldoende geïnformeerd is over wat hen te doen staat. Hij moet er ook op toezien dat de bouwmaterialen op tijd geleverd worden.

Mark van Diepen (foto: Rob Alving)
Foto: Rob Alving

"Gelukkig sta ik er niet alleen voor," zegt hij, "mijn steun en toeverlaat is de werkvoorbereider op ons kantoor in Weert. Daar worden de werktekeningen vervaardigd, de materialen ingekocht en de tekeningen van de onderaannemers gecontroleerd."

Woekeren met ruimte

Op mij maakt de bouwplaats op het eerste gezicht de indruk van een doolhof. Overal moet je tussen stapels bouwmaterialen en werktuigen door laveren. Dat komt door de locatie, zegt Mark:

"De bouwplaats is uiterst krap, omdat hij ligt ingeklemd tussen de bestaande gebouwen en wegen aan de Waalkade. Kijk maar: aan de voorzijde de Voerweg en het steegje aan de Waalkade, aan de achterzijde het pad naar het casino en de Lange Baan en dan zijn er nog de aangrenzende gebouwen. Het is echt woekeren met de ruimte om de bouwmaterialen een plek te geven en op de juiste plaats te krijgen als ze nodig zijn. Ze moeten steeds zo snel mogelijk verwerkt worden, anders liggen ze in de weg. Waar plaats je een bouwkraan? Hoe voer je beton aan? Het is allemaal een logistieke puzzel.

We zijn nu bezig de ruwbouw af te ronden. Het gebouw wordt waterdicht en we kunnen aan de binnenafwerking beginnen. Dan zijn we niet meer afhankelijk van het weer. Ook kunnen de archeologische resten dan definitief geconserveerd worden, omdat het niet meer vochtig is. De samenwerking met archeologen is voor mij nieuw."

Archeologie

"Mertens is gespecialiseerd in utiliteitsbouw, gebouwen die niet bedoeld zijn om in te wonen, zoals overheidsgebouwen, fabrieken, scholen en kantoren. Dit is meestal nieuwbouw, zoals in Nijmegen de nieuwe Faculteit Educatie van de HAN of de cyclotronfaciliteit van het Radboudumc. Een enkele keer gaat het om een combinatie van nieuwbouw en renovatie, zoals bij Musis Sacrum in Arnhem. Bij De Bastei gaat het nog iets verder: het gebouw moest ingepast worden in bestaande historische resten, een bijzondere opgave."

De Bastei in Beeld: Mark van Diepen
Foto: Rob Alving

Er is in zekere zin een belangentegenstelling: wij willen het nieuwe bouwen, archeologen willen het bestaande vastleggen. Het was bekend dat archeologie een rol zou spelen bij de bouw, daar waren we van het begin af aan op ingesteld, maar die rol bleek veel groter dan verwacht. Het varieerde van muurwerk uit de tweede eeuw tot resten van 19e-eeuwse pakhuizen en alles was helemaal verweven met elkaar. Vanuit historisch oogpunt waren het schitterende vondsten, maar voor ons betekende het veel oponthoud."

"Het oorspronkelijke ontwerp van de constructie paste niet meer en het werk lag ongeveer drie maanden stil, want het bouwteam - de architect, de constructeur en Mertens Bouwbedrijf - moest terug naar de tekentafel. De wijzigingen waren ingrijpend: de hoofddraagconstructie, de vloerniveaus, de positie van de lift en het trappenhuis, de routing door het gebouw, alles moest opnieuw bekeken worden.

In december 2015 werden de archeologische resten opengesteld voor bezichtiging en daarna afgedekt voor de winter. In maart 2016 kon de uitvoering weer van start gaan."

Ik heb tijdens de bouw hier veel bijgeleerd, vooral over oude materialen. De Romeinse muren waren van tufsteen, in de dertiende eeuw gebruikte men een groot formaat baksteen en het vestingwerk uit de zestiende eeuw was van mergel. Dit zachte materiaal is veel blootgesteld geweest aan weer en wind en daardoor beschadigd. Nu wordt het echt een onderdeel van het gebouw en komt het in een beter beheersbaar binnenklimaat. Het is prachtig cultuurhistorisch materiaal voor De Bastei."

Een bijzonder bouwwerk

De Bastei is in alle opzichten een heel bijzonder bouwwerk. Het gebouw moet zoveel mogelijk een natuurlijke uitstraling krijgen. Daarom is ervoor gekozen de kolommen van boomstammen te maken en de liftkernen te vervaardigen in een bekisting van ruwe houten planken. Het beton neemt dan de tekening van die planken over en zo krijg je een levendige wand." 

"Verder wordt er gebruik gemaakt van houten balken, die bestaan uit verschillende op elkaar gelijmde lagen. Het is een uitdaging om te zorgen dat alles goed past. Boomstammen hebben een natuurlijke vorm. Daarom moeten de balken op het werk precies passend worden gemaakt.

Voor timmerlieden is dit project een kolfje naar hun hand met veel ouderwets timmerwerk. Tegenwoordig wordt bijna alles in prefabricage gemaakt. Het gebouw wordt uit elementen in elkaar gezet, als uit een blokkendoos, maar hier wordt veel in het werk gemaakt, ook omdat alles precies moet aansluiten op de historische resten.

De Bastei in Beeld: Mark van Diepen
Foto: Rob Alving

We zijn op dit moment bezig met het trappenhuis in de kern van het gebouw, ook al zo’n spannende puzzel. Het is een vierkante koker, waarin een ronde schacht gestort is. Daarin wordt de wenteltrap opgebouwd uit losse betonnen treden. Die worden wel geprefabriceerd. Als ze zijn gearriveerd moeten ze gestapeld worden. Dan moet blijken of de maatvoering klopt.

Je hebt gezien dat de voorgevel aan de Waalkade helemaal ontmanteld is. Achter de grijze voorgevel bleek nog maar weinig over van de vroeger zo robuuste muur, doordat er ooit huisjes tegenaan gebouwd waren. De nieuwe bakstenen schil zal de oude vorm van De Bastei in ere herstellen."

Als Weertenaar leer je hier vanzelf veel over de stad Nijmegen. Er is veel belangstelling voor de bouw vanwege de archeologie en er zijn vaak rondleidingen. Ik weet nu dat dit een historisch knooppunt was en de entree van de stad vanaf het water." 

"De Waalbrug vind ik ook een fraai bouwkundig object. Als bouwer kijk ik natuurlijk vooral naar de constructie. Grappig is de grote interesse van passerende Nijmegenaren. Mensen staan voortdurend stil buiten aan de poort en staan te kijken vanaf de Valkhofheuvel. Het leeft echt onder de mensen."

Tekst: Jos Schoots