Basteicafé: Hoe inheems is inheems?

in samenwerking met Groenmakers

Het natuurlijke leven in en rond Nijmegen kent een grote diversiteit aan soorten. Een deel daarvan is ontstaan door natuurlijke processen door de eeuwen heen. Anderzijds speelt ook menselijk beheer en gebruik van het landschap een grote rol in het ontstaan en behoud van biodiversiteit. Wat betekent dat voor de term inheems? Bekende planten als Boerenwormkruid en Kale Jonker, hoe inheems zijn die eigenlijk? In het Basteicafé van 15 januari 2026 staat die vraag centraal, bekeken vanuit zowel het heden als het verleden.

Tuinpionier Jochem Kühnen onderzoekt al tien jaar hoeveel verschillende soorten planten en dieren er in zijn tuin te vinden zijn. Na al die jaren is hij ervan overtuigd: inheemse planten zijn van levensbelang voor tal van diersoorten. Inheemse planten vormen de basis van veel lokale levenscycli: ze worden gegeten door dieren, bieden beschutting en zijn een plek om zich voort te planten.

Veel insectensoorten leven een deel van hun leven op of in een specifieke inheemse plant. De bloemen worden bezocht door vaak zeer kieskeurige bijen, terwijl in vruchten en zaden weer kleinere insecten leven. In bladeren maken de larven van microvlinders en vliegjes bijvoorbeeld gangetjes door het bladgroen door het op te eten. Vrijwel iedere insectensoort is verbonden aan één specifieke plantensoort of aan planten binnen dezelfde botanische familie. Soms zijn dieren zelfs nóg specifieker en gebruiken ze slechts bepaalde onderdelen van een plant. Zo wordt elk deel benut en ontstaan er fascinerende, complexe samenlevingen die het bestuderen meer dan waard zijn.

Hoelang zijn inheemse planten al inheems en wat kunnen we ervan leren? Als bioloog en archeo-botanisch specialist heeft Yvonne van Amerongen een passie voor planten van vroeger tot nu. Met behulp van jarenlang onderzoek in de archeo-botanie door vele specialisten is er een database ontstaan van alle gevonden botanische resten van alle archeologische opgravingen in Nederland. Dit biedt inzicht in de herkomst en introductie van bepaalde planten in Nederland, alsook in de ontwikkelingen binnen landschapsgebruik en in onze voedselgeschiedenis.

Yvonne biedt tijdens het Basteicafé een venster op deze rijke geschiedenis, waarbij ook de soorten uit Jochems tuin worden bekeken. Zo wordt duidelijk welke soorten als het 'meest inheems' kunnen worden beschouwd en welke planten in verschillende tijdsperiode werden toegevoegd door de mens. 

Tenslotte is er aandacht voor Nijmegenaren die zelf willen bijdragen aan de stadsnatuur. De Groenmakers van Museum De Bastei zetten zich in voor meer groen in de stad. Zij sluiten de avond af met een korte toelichting waarvoor bewoners bij hen terecht kunnen.

De presentatie is deze avond in handen van Veronie Kobussen. De sfeervolle muzikale omlijsting door de huis-dj’s Jan-Willem Koolen en Maarten van de Ven plus de catering van Pura maken deze avond compleet.

Deze editie is tot stand gekomen in samenwerking met het groene initiatief van Museum De Bastei: Groenmakers.

Klik hier om je ticket te kopen