In gesprek met... Odette Straten

Wie tot voor kort zijn oor tegen de deur van een van de Bastei-kantoren legde, hoorde het daarachter piepen en kraken. De organisatie had dringend behoefte aan uitbreiding en verdere professionalisering. Gelukkig is er ruimte gekomen voor versterking. Sinds eind vorig jaar is Odette Straten hoofd Publiek en Presentatie. 

"Ik geloof dat ik in de tweede klas van het vwo zat, toen ik met mijn ouders in Trier was, de oudste stad van Duitsland. We bezochten de Keizerlijke thermen, een badcomplex uit de Romeinse tijd en de Porta Nigra, een indrukwekkende stadspoort, ook Romeins. Ik was zo onder de indruk dat ik er een blijvende belangstelling voor geschiedenis aan heb overgehouden.

Het lag dus voor de hand dat ik geschiedenis en kunstgeschiedenis ging studeren. Als bijvak heb ik ook ‘museologie’ gedaan, een plechtig woord voor ‘museumkunde’. Dat vak gaat over de vraag hoe je in musea kennis kunt overbrengen naar het publiek. Daar horen ook heel praktische zaken bij, zoals de bouw van tentoonstellingen. Tijdens mijn studie heb ik bij het Afrika Museum achter de balie gewerkt en stage gelopen bij Museum Kam. Dat was vroeger een archeologisch museum, nu een archeologisch studiecentrum. Het museum is destijds met de Commanderie van Sint-Jan gefuseerd en daaruit is Museum Het Valkhof ontstaan. Na mijn studie ben ik bij Museum Kam blijven werken en zo vanzelf bij Het Valkhof terecht gekomen.

Daar heb ik het zeer naar mijn zin gehad. Het werk was er erg afwisselend, steeds weer iets nieuws waarin je je tanden kon zetten, zoals tentoonstellingen en projecten. Ik was vooral betrokken bij familietentoonstellingen en educatieve activiteiten. Erg genoten heb ik onder meer van het ontwikkelen van de hands-on tentoonstellingen High Tech Romeinen en Middeleeuws Vernuft, die we samen met het Museon en het Landesmuseum in Bonn hebben gemaakt.

Toen De Bastei geopend werd, was ik meteen enthousiast. Het Valkhof besteedt ruim aandacht aan de geschiedenis van Nijmegen, maar De Bastei is zelf echt een tastbaar onderdeel van die geschiedenis. Je kunt erdoorheen lopen en de geschiedenis zo direct ervaren. Ik heb toen al eens bedacht dat samenwerking tussen beide musea goed zou zijn en dat ik daar wel een rol in zou willen spelen. Ik ben heel blij dat ik die kans nu heb.

Een voordeel voor mijn werk hier is dat ik mijn netwerk vooral in Nijmegen heb opgebouwd. Wat mij aantrok was gaan werken in een totaal andere organisatie, waar ik bovendien als hoofd Publiek en Presentatie een veel breder takenpakket kreeg: alle publieksdiensten, van de marketing tot de tentoonstellingen, vallen daaronder. Het is dus mijn taak meer nog dan voorheen te bekijken hoe bezoekers ons kunnen vinden en hen duidelijk te maken wat we te bieden hebben. Hoewel De Bastei zich bezighoudt met uiteenlopende zaken, moet toch helder zijn waar we voor staan: het verleden, heden en de toekomst van het gebied rondom de Waal.

Dat verleden wordt in ons eigen gebouw tastbaar, zoals ik al aangaf, en in exposities. Overigens wordt ook het gebouw zelf door de meeste mensen als bijzonder ervaren en het is dus een belangrijke troefkaart voor het museum. Het heden en de toekomst komen tot uiting in de vraag: wat heeft het landschap ons te bieden en waar gaan we met dat landschap naartoe? Daar spelen Steenbreek en Natuur- en milieueducatie (NME) een belangrijke rol in en ik vind dat deze activiteiten steeds meer een onderdeel van onze organisatie moeten worden.

Dat zou ook zichtbaar moeten zijn in de manier waarop De Bastei is ingericht en dat vind ik nu onvoldoende het geval. Er is nauwelijks een plant in het gebouw te vinden. Zou het niet mooi zijn als we in het entreegebouw een hele groene wand aanbrengen? De vraag is alleen: kan dat wel? Misschien brengen al die planten beestjes met zich mee die schadelijk zijn voor de collectie opgezette dieren. We zouden hoe dan ook een groener gezicht kunnen tonen.

Bij Het Valkhof heb ik geleerd dat je door je presentatie te veranderen meer doelgroepen kunt aanspreken. We moeten voortdurend proberen het erfgoed dat we beheren te verbinden met de actualiteit. Daarbij kunnen we onze tentoonstellingen op verschillende manieren toegankelijk maken door niet alleen dingen te laten zien, maar ook de mogelijkheid te bieden dingen te doen, bijvoorbeeld in een spelvorm. Een goed voorbeeld vind ik de huidige tentoonstelling Buurtsuper. Die verbindt de voedselproductie in het verleden met eigentijdse initiatieven.

Dat spelenderwijs leren zal vooral families aanspreken, maar - hoe belangrijk families ook voor ons zijn - we moeten ons niet exclusief op hen richten, al is het maar omdat door de week de kinderen naar school zijn. Wel moeten we duidelijk bepalen wat verder onze doelgroepen zijn. Dan kunnen we onze activiteiten daarop richten. Er horen ongetwijfeld natuurliefhebbers bij, mensen die een 'dagje Nijmegen' doen, mensen met belangstelling voor geschiedenis… maar hebben we ook de Nijmeegse studenten voldoende te bieden? Je kunt niet alles willen, maar moet ook niet het risico lopen groepen uit het oog te verliezen.

Ik zou het fijn vinden als we het pioniersgevoel dat ik hier aantrof vast kunnen houden. De mensen van De Bastei staan open voor vernieuwing, zijn zeer betrokken en enthousiast. Dat geldt ook voor de vrijwilligers. Het is mooi om te zien hoe belangrijk zij zijn voor De Bastei. Ik heb mij ook verbaasd over de fantastische collectie die ik in het depot aantrof, maar ben wel geschrokken van de beroerde staat waarin dat gebouw verkeert. Gelukkig is er zicht op een nieuw onderkomen. Hoe mooi zou het niet zijn als het depot op beperkte schaal dan ook toegankelijk zou kunnen zijn voor het publiek.

Het is wel grappig om te zien hoe het omgaan met de collectie hier verschilt met die in Het Valkhof. Daar werd elk object als een kostbaar en kwetsbaar kleinood met fluwelen handschoenen aangepakt; dat luisterde heel nauw.

Nu ik hier een aantal maanden werk, heb ik het idee dat mijn sollicitatie bij De Bastei een juiste stap is geweest. Het is wel jammer dat in mijn werk de kunst min of meer uit beeld is verdwenen, maar er is een belangrijk en interessant onderwerp voor in de plaats gekomen: natuur en klimaatadaptatie."

Tekst: Jos Schoots / Foto's: Jos Schoots & Maarten van de Ven
Interview: 26 juni 2023